Persoonlijkheid van kinderen en opvoedingsgedrag

In deze cursus maakt u kennis met een nieuwe, geïntegreerde vorm van diagnostiek voor kinderen met gedrags- en emotionele problemen. U krijgt instrumenten aangereikt om de persoonlijkheid van kinderen te diagnosticeren, in samenhang met het opvoedingsgedrag van de ouders.

Vijf basisdimensies, de Little Five, liggen ten grondslag aan de persoonlijkheidverschillen tussen kinderen: emotionele stabiliteit, extraversie, vindingrijkheid, welwillendheid en consciëntieusheid. Deze dimensies vertonen veel overeenkomsten met de Big Five voor volwassenen. De Hierarchical Personality Inventory for Children (HiPIC) meet deze vijf dimensies én achttien meer specifieke onderdelen van die dimensies. De extreme varianten van vier van de vijf ‘little five’ zijn de basis voor het beschrijven van persoonlijkheidspathologie bij kinderen en adolescenten. Hiervoor bestaat een nieuw instrument: de Dimensionele Persoonlijkheidssymptomen Vragenlijst (DIPSI).
De Schaal voor Ouderlijk Gedrag (SOG) meet twee grote dimensies van ouderlijk gedrag: positief ouderlijk gedrag en negatieve controle. De combinatie van het diagnosticeren van zowel persoonlijkheid bij het kind als opvoedingsgedrag bij de ouders levert in onderzoek naar inter- en externaliserend probleemgedrag interessante resultaten op. Zo blijken kinderen bijvoorbeeld meer externaliserend probleemgedrag te vertonen wanneer de ouders veel negatieve controle op hen uitoefenen. Dit geldt vooral voor kinderen met lage scores op welwillendheid en consciëntieusheid. In deze cursus maakt u kennis met deze methodieken en leert u er mee werken.

Na afloop van deze cursus:

• hebt u inzicht in persoonlijkheidsverschillen tussen kinderen, opvoedingsgedrag en de interactie hiertussen
• kunt u werken met diagnostische instrumenten die deze kenmerken meten: HiPIC, DIPSI en SOG
• hebt u inzicht in toepassingsmogelijkheden van deze vorm van geïntegreerde diagnostiek bij kinderen met gedrags- en emotionele problemen

Dag 1: diagnostiek van persoonlijkheid

• theoretisch kader/vertrekpunt van de HiPIC
• theoretisch kader persoonlijkheidsontwikkeling
• constructie van de HiPIC; scoring, normering en interpretatie
• opdracht: casus (deelnemers scoren en interpreteren een HiPIC)
• HiPIC-toepassingen in verschillende klinische settings

Dag 2: diagnostiek van ouderlijk gedrag en integratie met persoonlijkheidsdiagnostiek

• theoretisch kader/vertrekpunt van de SOG
• constructie van de SOG; scoring, normering en interpretatie
• persoonlijkheid en ouderlijk gedrag in relatie tot probleemgedrag van kinderen
• opdracht: uitwerken casus met al gescoorde vragenlijsten. De focus ligt op de interpretatie van de resultaten naar behandeling (soort behandeling, aandachtspunten, protectieve en risicofactoren) en rapportage
• presentatie van eigen casussen met ruimte voor discussie

Dag 3: persoonlijkheidspathologie bij kinderen en adolescenten

• theoretisch kader/vertrekpunt van de DIPSI
• constructie van de DIPSI; scoring, normering en interpretatie
• een vierstapsscreening naar persoonlijkheidspathologie op jonge leeftijd
• casus: toepassing van het vierstapsproces
• interacties tussen persoonlijkheidspathologie en ouderlijk opvoedingsgedrag voor het begrijpen van probleemgedrag bij kinderen

De cursus bestaat uit presentaties door de docenten, afgewisseld met voorbeelden. In kleine groepjes werkt u casussen uit, waarin u kennismaakt met structuur en toepassingsmogelijkheden van HiPIC, DIPSI en SOG. U bespreekt implicaties voor de diagnostiek en behandeling van kinderen met gedrags- en emotionele problemen. Als huiswerkopdracht gaat u in uw eigen praktijksituatie aan het werk met het afnemen van vragenlijsten. De resultaten hiervan bespreekt u tijdens de cursus. U moet rekenen op ongeveer zes uur literatuurstudie en huiswerk per cursusbijeenkomst.

Literatuur
Bij aanvang van de cursus ontvangt u een reader met geselecteerde literatuur.
U ontvangt eveneens materialen van de besproken tests voorzover nodig om de opdrachten te kunnen maken. De volledige versies die benodigd zijn om er in de praktijk mee te kunnen werken kunt u desgewenst verkrijgen bij de uitgever (HiPIC: Hogrefe) of zolang deze nog niet zijn gepubliceerd, bij de auteurs (SOG en DIPSI).