Dementie bij mensen met een verstandelijke beperking

In de zorg voor mensen met een verstandelijke beperking neemt het aantal ouderen toe. Hierdoor is er ook een toename te zien van vraagstukken rondom veroudering en ouderdomsaandoeningen, waaronder het dementiesyndroom.
Het stellen van de diagnose dementie bij mensen met een verstandelijke beperking is niet eenvoudig. Het gaat om een complexe en multidisciplinaire onderzoeksvraag, zeker bij mensen die functioneren op (zeer) laag verstandelijk niveau. Hiervoor is onder meer kennis vereist van de risicofactoren die tot een dementieproces kunnen leiden, zoals bij het syndroom van Down. Bij mensen met het syndroom van Down komt dementie vaak en al op jonge leeftijd voor: bij eenderde van de 40-plussers is het proces al zichtbaar.
De combinatie van verstandelijke beperking en verouderingsaandoeningen leidt vaak tot relatief ernstiger beperkingen op latere leeftijd. Dit heeft consequenties voor de te indiceren begeleiding en behandeling. Dit vormt een blijvend aandachtspunt: regelmatig volgen van de mensen in multidisciplinair verband is noodzakelijk. Het gedrag van de dementerende kan op korte termijn veranderen en daardoor andere ondersteuningsvragen oproepen, zeker ook omdat het gepaard kan gaan met psychiatrische problematiek. Ook het geven van voorlichting aan familie over het verloop van het proces en deskundigheidsbevordering van professionele ondersteuners is essentieel in het zorgproces.

In deze cursus kunt u kennis opdoen over het dementiesyndroom en uw expertise voor de diagnostiek ontwikkelen. Ook verwerft u inzicht over bijkomende psychische en gedragsproblemen en mogelijkheden voor begeleiding/behandeling. De cursus wordt gegeven door twee docenten die veel ervaring hebben met deze doelgroep en mede-auteur waren van de landelijke richtlijnen voor het vaststellen van dementie bij mensen met een verstandelijke beperking (Landelijk Kennisnetwerk Gehandicaptenzorg, 2005).

Na afloop van deze cursus:

• hebt u meer inzicht in het dementiesyndroom, het vóórkomen bij mensen met een verstandelijke beperking en mogelijke oorzaken ervan
• hebt u meer inzicht en vaardigheden voor de diagnostiek op basis van de landelijke richtlijnen voor het vaststellen van dementie bij mensen met een verstandelijke beperking
• hebt u ervaring kunnen opdoen met de toepassing van deze richtlijnen in uw eigen praktijksetting
• hebt u kennis van bijkomende psychiatrische problematiek en mogelijkheden voor begeleiding en behandeling

Dag 1: Dementiesyndroom

• Uitleg dementiesyndroom, definitie DSM-IV, ICD-10
• Dementie bij mensen met een verstandelijke beperking
• Omgezette definitie ICD-10 voor mensen met een verstandelijke beperking
• Risicogroepen: syndroom van Down, NAH
• Uitleg verschillende oorzaken (vormen van dementie)
• Dementiebegrippen volgens locatie; corticaal, subcorticaal, frontaal.

• Stappen in het diagnostische proces
• Uitwerking van psychologisch onderzoek
• Anamnese-onderzoek
• Gedragsobservaties
• Neuropsychologisch onderzoek
• Differentiaal-onderzoek
• Testmaterialen; interpretatie van onderzoeksresultaten

• Verslaglegging: omzetten van onderzoeksgegevens in verslag
• Na de diagnose: stadiabepaling en belevingsgerichte zorgmethodieken
• Bijkomende psychiatrische/gedragsproblematiek: o.a. depressie, angst, hallucinaties, dwalen, gillen/schreeuwen, agressie
• Behandelmogelijkheden
• Casusbespreking

De docenten wisselen korte theoretische presentaties af met bespreking van casuïstiek. U krijgt opdrachten voor het beschrijven van casuïstiek die in een volgende cursusbijeenkomst wordt besproken. U moet rekenen op circa vier uur literatuurstudie en huiswerk per bijeenkomst.


Literatuur
Bij aanvang van de cursus ontvangt u een reader met geselecteerde literatuur.