‘Het lijkt me duidelijk dat bij het Centraal orgaan Opvang Asielzoekers van veel te grote afstand, volstrekt onvoldoende toezicht is gehouden’, zegt bijzonder hoogleraar en GITP senior consultant Rienk Goodijk, die een boek schrijft over de kwaliteit van toezicht in semipubliekelijke organisaties.
Werkgeversverantwoordelijkheid
Het COA raakte vorige maand in opspraak door het hoge salaris van directeur Nurten Albayrak. Albayrak werd op non-actief gesteld. Albayrak trachtte vergeefs via een kort geding haar baan terug te krijgen. De raad van toezicht (rvt) van het COA liet ter zitting weten dat er nu ook een vertrouwensbreuk is ontstaan tussen raad en directeur. Goodijk: ‘Dat is in mijn onderzoek naar de kwaliteit van bestuur en toezicht onderhand een vast patroon: zwartepieten. In dit geval krijgt mevrouw Albayrak het te verduren, maar eigenlijk zou de minister de rvt moeten aanspreken op zijn werkgeversverantwoordelijkheid. En de rvt zou als werkgever zijn directeur veel meer uit de wind moeten houden.’
‘Stelletje sufferds’
De raad van toezicht van het COA staat onder leiding van Loek Hermans (VVD, Eerste Kamer). De andere leden zijn Jaap Besemer (hoogleraar geo-informatie TU Delft), Anne-Wil Duthler (VVD, Eerste Kamer), Rein Willems (CDA, voormalig lid Eerste Kamer) en Ronald Bandell (PvdA, oud-burgemeester Dordrecht). De raad voelde zich, volgens COA-advocaat Uhlenbroek, bij de onduidelijke communicatie over het salaris van Albayrak naar de minister afgeschilderd als een 'stelletje sufferds'. De raad voer daarbij blind op de directeur en zei ook geen organisatie achter zich te hebben die informatie en salarisgegevens kan controleren. Maar dat is wél de taak van de raad, stelt Goodijk: de door de minister benoemde rvt is de eigenlijke werkgever van Albayrak en in functioneringsgesprekken bespreekt die het salaris. ‘Je zou juist bij overheidsinstellingen het goede voorbeeld verwachten: mensen die van dichtbij erop toezien dat alles goed gaat en de minister die hen daarop aanspreekt. Maar je ziet nog te vaak een hoog old boys networkgehalte.’
Grote maatschappelijke belangen
Dit old boys networkgehalte zal volgens de hoogleraar van de Universiteit van Tilburg langzaam verdwijnen. Net als veel (oud)politici en (voormalige) topmannen uit het bedrijfsleven die grossieren in bijbaantjes als toezichthouders. ‘Codes gaan er steeds meer vanuit dat je nog maximaal vijf van die posities mag hebben. Maar de taak wordt dan nog steeds onderschat. Het gaat om financiële controle, om publiek geld, om grote maatschappelijke belangen. Het lijkt me dat je naast een fulltime baan maar twee of drie van die posities kunt bekleden.’