De or als ridder van het klimaat- en energieprobleem, bewaker van het milieubeleid of als adviseur bij arbovraagstukken. Toch is niet elke or even bekend met het vervullen van deze rol. Aan de term maatschappelijk verantwoord ondernemen (MVO) zijn we inmiddels wel gewend geraakt. Wat betekent het en wat kan de rol van de medezeggenschap zijn?
- Uitleg over triple P
- OR als bewaker
- Samen een koers uitzetten
Consumenten en bedrijven worden steeds bewuster: ze verlangen dat organisaties verantwoording afleggen over hun producten en de manier waarop ze die in de markt zetten. Ondernemingen die alleen kijken naar het behalen van grote winsten op korte termijn zijn geen lang leven beschoren. Juist nu, in tijden van crisis, lijkt dit besef te groeien. Daarnaast heeft wetenschappelijk onderzoek aangetoond dat er een positief verband is tussen MVO en bedrijfsresultaat (van Beurden & Gössling, 2008). Hierdoor wordt MVO dus van steeds groter strategisch belang en mag het daarom ook niet aan de or voorbij gaan.
De kredietcrisis laat zien dat organisaties die zich richten op duurzaamheid en langetermijngevolgen van hun activiteiten voor omgeving en personeel, het beter doen en beter bestand zijn tegen een grillige markt. Met mooie woorden is MVO de zorg voor de maatschappelijke effecten van het functioneren van de onderneming. Meer praktisch gezien betekent dit: zoveel mogelijk rekening houden met de omgeving van de organisatie bij de dagelijkse bedrijfsvoering, en dan met name gericht op de lange termijn. Hierdoor creëert de organisatie een grotere toegevoegde waarde voor zichzelf waardoor het voortbestaan van de organisatie beter wordt gewaarborgd. Dat klinkt simpel, toch? Maar wat betekent dit concreet?
Triple P
MVO kijkt verder dan alleen het milieu en liefdadigheid. Het is een manier van ondernemen waarbij men rekening houdt met de zogenoemde triple p: people (mensen), planet (milieu en omgeving) en profit (bedrijfsresultaat). Men gaat op zoek naar een balans tussen deze drie en zorgt dat ze een integraal onderdeel van de bedrijfsvoering worden. Met het hele personeelsbestand een plaatselijk clubhuis schilderen geeft blijk van maatschappelijke betrokkenheid, maar bepaalt niet het MVO-karakter van de organisatie. Daarvoor moeten we kijken naar de kernactiviteiten. Hoe sluiten die aan op de verwachtingen van de omgeving? Wordt er bij de productie voldoende rekening gehouden met milieubelasting? Hoe ziet de keten eruit? Waar komen grondstoffen vandaan? Hoe gaan leveranciers in binnen- maar vooral ook buitenland met hun werknemers om? Kopen we wel duurzaam in? Wordt er een eerlijke prijs betaald voor producten en arbeid? Wat is de bijdrage - in positieve of negatieve zin - aan de klimaatproblematiek? Vooral bij het stellen van deze vragen kan de or een grote rol spelen.
´MVO wordt van steeds groter strategisch belang en mag niet aan de OR voorbij gaan´
Bewaker
Hoe kan de or hier een bijdrage aan leveren? Eigenlijk is het vreemd dat de or wel al sinds jaar en dag bewaker is van het sociale beleid van de organisatie, maar veel minder de maatschappelijke positie van de organisatie als speerpunt heeft gezien. Toch kan de or kan rondom MVO een aantal verschillende rollen innemen. Uiteraard zijn deze rollen ook te combineren.
Toetsen
De or krijgt adviesaanvragen voor uiteenlopende beslissingen. Hij kan deze aanvragen toetsen aan het opgestelde MVO-beleid. Dit veronderstelt natuurlijk wel dat de organisatie een MVO-beleid heeft. Houden we ons als organisatie aan dat wat we beloofd hebben? En als we dat niet doen, waarom dan niet? Maar de or kan zelf ook een checklist opstellen waarin MVO-aspecten die hij belangrijk vindt aan bod komen. Een toetsingskader kan de or helpen om het MVO-beleid goed in de gaten te houden en beslissingen van de directie te toetsen. Denk aan een vaste alinea over MVO in de adviesaanvraag of het monitoren van milieudoelstellingen. De or kan een rol spelen bij het waarborgen van het MVO-beleid en een waardevolle bijdrage leveren aan de daadwerkelijke uitvoering ervan. Dit wordt extra kracht bijgezet door art. 28 van de WOR. Daarin staat dat de or een stimulerende en controlerende taak toebedeeld krijgt op het gebied van milieu en een aantal specifieke sociale zaken, zoals gelijke behandeling en naleving van arbeidsvoorwaarden.
Adviseren
Omdat de or goed op de hoogte is van wat er speelt, kan hij de directie adviseren op het gebied van MVO. Zijn de gemaakte beleidskeuzes op het gebied van MVO de juiste? Denk bijvoorbeeld aan het voornemen de hoeveelheid afval te verminderen of de inkoop van grondstoffen tegen het licht te houden. Er zijn veel keuzes mogelijk, maar het is vooral van belang dat de keuzes passen bij de organisatie en de organisatiefase. Het gaat hier om het bewust omgaan met de omgeving en iedereen die door de organisatie wordt geraakt. Een andere belangrijke vraag is of de uitvoering van de gemaakte MVO-keuzes op de juiste manier geborgd is in de dagelijkse gang van zaken. Passen de maatregelen in de praktijk van de organisatie? Alleen dan kan het de gewenste resultaten opleveren.
Initiëren
De or kan op verschillende vlakken het initiatief nemen en voorstellen doen. Deze initiërende rol wordt bekrachtigd door de WOR in artikel 23, derlid 3. De voorstellen kunnen concreet zijn: het instellen van een maatregel of aanpassingen aan het inkoopbeleid, maar ook beleidsmatiger. Bevraag de achterban over het beoogde thema. Met het oog op het lange termijnbeleid kan de or voorstellen doen voor de ontwikkeling van MVO-doelstellingen. Denk aan het kritisch doorlichten van de productieketen of het vaststellen van uitstootquota. Door MVO op de agenda te zetten, kan de or een belangrijke rol spelen bij beleidsontwikkeling en zo een bijdrage leveren aan het MVO-beleid. Of juist actie ondernemen door concrete maatregelen voor te stellen die passen in het huidige beleid van de organisatie.
Koers uitzetten
Natuurlijk hoeft de rol van de or zich niet tot het bovenstaande te beperken of zich te laten gieten in een van de bovenstaande mallen. In veel gevallen zal ook de directie met dergelijke vraagstukken worstelen. Bijkomend voordeel daarvan is dat dergelijke thema’s de afstand tussen medezeggenschap en directie kunnen verkleinen. Juist doordat de or een afspiegeling is van de organisatie, kan hij de directie helpen bij het maken van keuzes en het uitzetten van de koers. Voor sommige or’en is dit al jarenlang dagelijkse kost, maar is dit nooit gebeurd onder de noemer MVO. Voor andere or’en roept dit wellicht allerlei vragen op en hebben zij eigenlijk nooit stilgestaan bij deze thema´s. Dan is het goed om na te denken over welke positie je als or hierin wilt innemen. Het opstellen van een visie op het gebied van MVO kan hierbij helpen.
Er is dus een duidelijk rol weggelegd voor orde waar het gaat om MVO. Het is zelfs een mogelijkheid om zijn positie binnen de organisatie te versterken. Neem als or het initiatief, want MVO is nodig. Niet alleen onze leefomgeving maar ook de markt vráágt erom. Zowel consumenten als organisaties willen weten waar ze hun geld aan uitgeven en producten en diensten dienen meer dan ooit te voldoen aan hoge standaarden. Een goed MVO-beleid zorgt ervoor dat reputatie en geloofwaardigheid naast bedrijfsresultaat een grotere rol gaan spelen. En het is prachtig als je als or daaraan een bijdrage kunt leveren.
Over de auteur
Drs. Pieter van Beurden is trainer/adviseur bij GITP Medezeggenschap. Hij heeft onderzoek gedaan naar de relatie tussen MVO en bedrijfsresultaat en houdt zich bezig met medezeggenschap en verantwoord ondernemen. GITP geeft regelmatig trainingen op het gebied van Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen. Voor vragen en/of opmerkingen kunt u contact opnemen met Pieter van Beurden
Dit artikel verscheen eerder in OR-Informatie, maart 2009
Interessante links over MVO:
Wilt u het wetenschappelijk artikel over de relatie tussen MVO en bedrijfsresultaat ontvangen, mail: Pieter van Beurden